Een land van schaatskampioenen, geboren op kunstijs

Van een vriend kreeg ik dit artikel over de Nederlandse schaatssuccessen sinds de jaren '60 toegestuurd.
Een land van schaatskampioenen, geboren op kunstijs was te lezen in De Volkskrant en is van de hand van Erik van Lakerveld.
De komst van kunstijsbanen bleek inderdaad cruciaal voor de opkomst van Nederland als schaatsgrootmacht. De opening van de Jaap Edenbaan in Amsterdam door Elfstedentochtwinnaars Jeen van den Berg en Reinier Paping kan als het startschot van deze succestocht over de hele wereld worden gezien.

Hoe er in het buitenland naar gekeken wordt is te lezen in deze zinnen: "In Nederland is het voor velen heel gewoon om lange afstanden te schaatsen, waardoor het niet meer dan normaal is dat ze geïnteresseerd zijn in schaatsen op de Spelen. In de wintermaanden is schaatsen een praktische vorm van transport. Forenzen schaatsen over de bevroren kanalen om familie en vrienden te bezoeken in dorpen verderop."

En laat die laatste zin nou helemaal kloppen! Als de Rijn bevroren was, schaatste ik iedere dag naar mijn werk bij de bibliotheek in Katwijk aan den Rijn, terwijl ik in de middagpauze naar mijn jarige zwager Cor in de Buitenkaag reed.
De op 9 december 1961 geopende Jaap Edenbaan was de katalysator van de Nederlandse langebaansuccessen. Deze positie is overgenomen door "Thialf" in Heerenveen.

De constatering "Nederlanders dragen al schaatsen als ze nog peuters zijn. Voor sommigen is schaatsen net zo gewoon als lopen." klopt niet echt, maar helemaal uit de lucht gegrepen is deze ook niet. Uit eigen ervaring in zowel de Leidse IJshal als IJshal De Vliet ben ik daar toch een aantal keren getuige van geweest....

Slijpen en andere klussen

Gisteren was één van onze dochters bij ons. Zij had haar schaatsen meegenomen. Daar zij op de Jaap Edenbaan schaatst vroeg ze, of de schaatsen nog scherp genoeg waren. Deels was dat het geval, maar er waren ook een paar plekken, die bot begonnen te worden.
Ik sleep de schaatsen en daar ik toch bezig was, deed ik mijn eigen ijzers ook maar meteen.
Van een aantal schaatsbeschermers, waar wat aan mankeerde, maakte ik twee paar compleet.
Daarnaast draaiden we zowel vandaag als gisteren een was en zoog ik vandaag het hele huis door.
Vanmiddag fietste ik met mijn vrouw naar de volkstuin, waar een sjouwklus op me wachtte. 
Na de zoveelste verregende novemberdag was het vanmiddag gelukkig droog.

Innovatie

Schaatsen is een vrij conservatieve sport. Toch zijn er af en toe buitenstaanders, die met een innovatie de boel toch opschudden. Eén ervan is de klapschaats.

Erik van Kordelaar, een van mijn trainers bij de droogtraining in de eerste seizoenen bij de IJVL en coördinator bij de schaatslessen voor kinderen uit Oegstgeest in de Leidse IJshal, vertelt samen met historicus Jurryt van der Vooren en sportcommentator Herbert Dijkstra uitgebreid over de moeizame introductie van de klapschaats. Beluister hier de podcast https://www.napnieuws.nl/2022/02/10/klanken-de-klapschaats-een-briljante-uitvinding-die-niemand-zag/.
Er is ook een film over gemaakt onder de titel "Tien jaar wachten op applaus". Deze film is te zien door HIER TE KLIKKEN!
Dankzij het vernuft van Gert-Jan van Ingen Schenau en het doorzettingsvermogen van de Uithof-trainers Dick de Bles en Erik van Kordelaar plukken we nu de vruchten van de klapschaats, die 37 jaar geleden voor het eerst werd uitgetest op de Jaap Edenbaan door Ron Ket.
Een van de grote voordelen is, dat je heden ten dage nog slechts sporadisch uitgetrapte bochten of scheuren in het kunstijs hebt. Dat was in de vorige eeuw wel anders bij de dinsdagavondtrainingen in de Ton Menken IJsbaan.
En daarover gaat de tweede innovatie: IJs geneest zichzelf.

Wetenschappers ontdekten, dat ijs zichzelf gladstrijkt als je maar lang genoeg wacht. Deze ontdekking heeft vooralsnog geen praktisch voordeel, want op een "dweilpauze" van een paar uur zit niemand te wachten, maar wie weet komt er ooit een wetenschapper met een briljant idee hieromtrent.

De derde innovatie betreft het rijden van een 10 kilometer in een supertijd. Olympisch kampioen Nils van der Poel heeft zijn trainingsschema integraal op internet gezet onder de titel "How to skate a 10k... and also half a 10k". Het document van 62 pagina's is te vinden door HIER TE KLIKKEN.
Ik kan u niet garanderen, dat u ook 12.30,74 op de 10 kilometer klokt, maar ja, dan moet u wel eerst 650 kilometer fietsen in 22 uur en drie kwartier of 17 uur aan een stuk door mountainbiken, hardlopen en kayaken.

Of wat denkt u van een ultraloop van 137 kilometer in 18 uur en 3 kwartier?

Maar dit zijn de uitzonderlijk zware trainingen. Er zitten voldoende trainingen tussen, die goed getrainde schaatsers ook nog wel aan kunnen. Haal hier uw voordeel uit!

In mei 2023 wordt IJshal "De Vliet" opgeleverd.

Een 250-meterbaan, waar Nils van der Poel zijn bijzondere bochtentechniek op geperfectioneerd heeft!
De 200-meterbaan aan de Vondellaan was een kraamkamer voor Olympiërs. De 250-meterbaan aan de Voorschoterweg kan dat evenzeer worden. Vanaf volgend jaar zijn de schaatsers uit de Leidse regio regio aan zet.
"It giet oan!" voor de 250-meterbaan.

Minibieb

Vanmorgen om 5 uur ging de lockdown in. Dat is natuurlijk flauwekul, want door de avondklockdown was alles gisterenavond om 5 uur al gesloten.

Zoals verwacht was de Leidse IJsbaan als binnensportlocatie tot 14 januari gesloten. Geluk bij een ongeluk is, dat de kunstijsbanen in Haarlem, Den Haag en Amsterdam wel open blijven voor het publiek. Er is dus een uitwijkmogelijkheid. De horeca heeft deze niet.

Anderzijds heeft de zorg ook  de grootst mogelijke moeite om het hoofd boven water te houden.

Voor hen is schraalhans er keukenmeester.

Wat dat aangaat is 2021 een jaar, waarin heel veel misgaat.

Bij een van mijn zussen was ook sprake van de wet van Murphy. Vanmorgen fietste ik naar het revalidatiecentrum, waar ze verbleef. Daar er vanaf heden maar 2 gasten mogen komen, stond ik buiten. Via een raam, dat geopend werd, kon ik op veilige afstand toch met mijn zus praten.

Na deze fietstocht at ik thuis met mijn vrouw, die de laatste hand legde aan onze minibieb.

Zo kunnen de mensen uit onze straat boeken lezen, die zo een tweede leven gaan leiden.

Want een boek lezen mag nog steeds!

Marten en Oopjen

 

Marten:  We leven nochtans in gezegende tijden,
                dat we elke winter op het ijs mogen rijden.
                De dagen zijn kort en heerlijk koud,
                dit is het weer, waar ik zo van houd.
Oopjen: Wat gij fijn noemt, noem ik bitter koud weer,
                mijn handen en voeten voelen daardoor zeer.

Marten:  Ik heb deez’ morgen het ijs betreden
                en ben fluks naar Hoorn toe gereden
                met telkenmale een gestrekte pas
                over menige sloot, meer en plas.

Oopjen: Ik leefde vandaag tussen hoop en vrees,
               want weet, ‘s winters ijs kost mensenvlees.
               Denk niet luchtig, het kan verkeren,
               wie kan keren de hand des Heren?
Marten: Wie eenmaal over zwart ijs heeft gegleden,
               die waant zich zeer zeker in de Hof van Eden.
               Het leven, mijn liefste, is gelijk het ijs,
               zo stevig, dat ik thans deze dagen prijs.

Oopjen: Maar zekerlijk weet mijn hart altoos,
               het ijs zal eens smelten en wordt broos.
               Zo zal het ons in dit mensenbestaan, 
               vroeger of later gewis eens vergaan.
               Mocht de Heere zich over ons ontfermen,
              dan zal de grachtengordel ons beschermen.
Marten: Dat mag zo wezen, maar nu is het wijs
               om dagelijks te genieten van het ijs.
               Je weet niet wat gaat komen, dus pluk de dag,
               waarop je op sloten en meren schaatsen mag.

Oopjen: Wie kan lezen de loop van de tijden.
               Eens zal de ziel van het lichaam scheiden,
               zoals ook elk door God verbonden paar

               ooit door Hem gescheiden wordt. Maar
               mocht de Heere het behagen, ziedaar,
               Hij brengt ons na eeuwen weer bij elkaar!

Sjaak Swart of Nederland-Noorwegen

Donderdag is tegenwoordig bij de "Krasse knarren" in de Leidse IJshal een rustige dag. 

Na een fietstocht van 3 kilometer arriveerde ik bij de kunstijsbaan aan de Vondellaan. Daar werd mijn vermoeden weer bevestigd. Henk Distelvelt en Bert Witbraat schaatsten daar samen, terwijl Sjaak Doeleman zijn ijzer onderbond. Om 9 uur stond dus een kwartet schaatsers op het ijs.

Gelukkig dook onverwachts de Noorse schaatslegende Mårtin Långbrøk op. Dat hield in, dat het voor ons volle bak schaatsen zou worden.

Het schema werd aangepast aan de komst van deze trotse Noorman.

Net als 2 weken geleden reden we 8 blokjes van 10 rondjes, waarna ik de slotafstand van 10 kilometer zou gaan schaatsen. Het werd dus een ouderwetse Nederland-Noorwegen, door de Noor Mårtin Långbrøk Nederland-Norge genoemd.

Tegen Bert Witbraat, die een stukje ouder is dan ondergetekende, zei ik tijdens het uitrijden tussen een paar blokken in: "Het lijkt de jaren '60 wel. Toen moest de kernploeg van 4 man het ook opnemen tegen de Noren."
Toen kreeg ik een antwoord, dat ik nooit had verwacht: "In die tijd ging ik nog wel eens naar de Jaap Edenbaan, waar de kernploeg met Ard Schenk en Kees Verkerk ook trainde. Als zij klaar waren, mochten wij het ijs op. Onze spullen gaven we dan af bij de koek-en-zopietent van Sjaak Swart."

Dat kun je je tegenwoordig niet meer voorstellen. Dat de rechtsbuiten van Ajax en het Nederlands elftal er nog een bijbaantje bij moet hebben om rond te komen, zodat je door een international in een koek-en-zopietent geholpen wordt.

Voor aardig wat over het paard getilde voetballers zou dit niet eens zo'n gek idee zijn. Zo blijven ze tenminste met beide benen op de grond.

Dat deed ik ook met de 10 kilometer, die ik op kop reed. Op zich is het een gemakkelijke afstand. Je moet gelijkmatig schaatsen. Maar je moet dat tempo wel lang vol kunnen houden. Je moet na een paar rondjes dus op precies de juiste snelheid rijden. Met 24 kilometer per uur in de eerste 5 kilometer, 25 per uur in de volgende 4 en 26 in de laatste kilometer had ik een mooi licht aflopend schema.

Maar ja, met de hete adem van Mårtin Långbrøk in je nek wil je wel.

Warmste Allerzielen

Het was vandaag de warmste Allerzielen sinds het begin van de metingen. 

Sterker nog. Het was in De Bilt nog nooit zo warm in november. Ook het dagrecord van 20,3 graden ergens in Nederland ging voor de bijl.

Dat gold ook voor de Jaap Edenbaan, die door de combinatie van zeer warm weer en een harde wind voor vandaag de deuren sloot.
Het vorige dagrecord van 2 november stamde uit 1984. De winter er op volgend was een alleraardigste.

Of dit iets zegt over de komende winter? Het zou een mooie toevalstreffer zijn als we weer zo'n winter zouden krijgen. Zelf kijk ik liever naar grootschalige weerpatronen. En die vertellen mij, dat 2020 hoe dan ook een veel te warm jaar gaar worden.

Dat klinkt niet zo hoopvol voor de komende winter. Daar staat tegenover, dat we nog steeds in  een zonnevlekkenminimum zitten, waardoor de kans op een koude winter weer groter wordt.

Het is nog te vroeg om een winterverwachting uit te spreken, maar een scenario als in 2012 lijkt me het hoogst haalbare: een korte maar hevige kouperiode.

Op Allerheiligen 2011 verscheen mijn eerste schaatsboek: Molen- en Merentocht.
Vandaag hadden we onze kleinzoon over de vloer. Vanmorgen hadden we thuis genoeg klusjes te doen. Met windkracht 6 loeiend om het huis hadden we daar geen moeite mee.

Vanmiddag fietsten we met zijn drieën naar de bibliotheek van Valkenburg, waar we de geleende boeken terugbrachten en wat nieuwe haalden.
Met mondkapjes om praatte ik met mijn inmiddels ex-collega Annemarie, van wie ik hoorde, dat een vaste klant, die een paar keer per week de bibliotheek bezocht, was gestorven door corona. Hoezo een simpel griepje?

Naast wat geleende boeken gingen we naar huis met "Het zwijgen van Maria Zachea" van Judith Koelemeijer, een uitgave van Nederland Leest. Dit boek beschrijft het leven van een Noord-Hollands gezin met 12 kinderen in de jaren 60 en 70.

Als ervaringsdeskundige kan ik u dit boek van harte aanbevelen. Het verhaal was zeer herkenbaar!

Helletocht

Een paar weken geleden kreeg ik van Mariët Spierings een berichtje met de vraag, of ik "Helletocht" van Jan Al al kende.

Ik moest ontkennend antwoorden aan de voormalige coördinator van het G-schaatsen van de IJVL in de Leidse IJshal.
We wisselden elkaars adressen uit. Ik kreeg "Helletocht" opgestuurd en in ruil ervoor stuurde ik mijn 2 schaatsboeken naar Mariët toe.

Afgelopen weekeinde had ik eindelijk de tijd om dit 124 pagina's te kunnen lezen. Ik las het in één ruk uit. Daar de auteur een generatiegenoot van me is, kwam de strenge winter van 1962-1963 in het begin prominent aan bod.
De trainingsuren op de Jaap Edenbaan en in Alkmaar waar een jarenlange trainingsarbeid Al voorbereidde op zijn ultieme schaatstocht: de Noord West Nederlandtocht van 17 februari 1986.
De weersverwachtingen ten spijt zou het een barre tocht worden. Windkracht 7 bij min 7 geeft een gevoelstemperatuur van min 20. Aangenaam is anders. Tel daarbij slecht ijs op en je hebt inderdaad alle ingrediënten voor een "Helletocht".

Ik ga niet het hele verhaal vertellen, maar wel dat er voor iedereen, die een afstand van 175 tot 200 kilometer schaatst veel zal herkennen. Het feit, dat slechts 25% van de toerschaatsers de Noord West Nederlandtocht uitgereden heeft spreekt boekdelen.
Als je het boek in handen krijgt, dan zou ik het absoluut lezen!

Herfstvakantie

Als je naar de weerkaarten kijkt, dan zou je niet geloven, dat de Herfstvakantie voor de deur staat. Toch is het zo. En dat terwijl er aan de lopende band dagrecords gebroken worden.

Terwijl in Haarlem de nieuwe zomercollectie getoond werd, gingen de Jaap Edenbaan en de Vechtsebanen tijdelijk dicht omdat de koelmachines de zomerse temperaturen niet aankonden.
Kortom, we zijn volop in herfstsferen.

Derhalve komt het goed uit, dat volgende week weer iedere ochtend schaatslessen gegeven worden in de Leidse IJshal. Van maandag t/m vrijdag worden dan van 9 tot 10 uur schaatslessen gegeven door vrijwilligers. Uit eigen ervaring weet ik, hoe leuk het is!

U komt toch ook?

Hoogzomer in de Horsten

Het zal niemand ontgaan zijn, dat we vandaag het zoveelste weerrecord van 2018 beleefden. Aan de kust werd het 25 graden, in Noord-Limburg zelfs 28 graden. 

De Jaap Edenbaan in Amsterdam ging vandaag open en een paar uur later weer dicht.

De koelmachines konden niet op tegen de kracht van de oktoberzon.

Ik had met Hans Boers afgesproken om om half 3 vanaf station Voorschoten een rondje door "De Horsten" te gaan lopen. In korte broek en met alleen een hartloopshirt aan fietste ik naar de afgesproken plek. Het is absurd, dat dit half oktober nog kan!
Met hoogzomerse temperaturen liepen we over de Velostrada naar de Horstlaan, waar we het koninklijke landgoed via de achteringang. Helaas was de kaartjesautomaat defect, zodat we geen toegangsbewijs konden kopen.

Desondanks genoten we met volle teugen van de herfstkleuren van het bos. En wij niet alleen, want er waren honderden wandelaars in dit prachtige park in herfsttooi. De combinanatie van deze herfsttinten met zomerse temperaturen deed surrealistisch aan.

We liepen naar de Papelaan toe om via de ventweg weer naar station Voorschoten te lopen. Het was niet het weer om voluit te gaan. Dat deden we dan ook niet. We genoten net als zoveel wandelaars gewoon van dit mooie park bij ons om de hoek.

Ard en Keessie Bokaal

Dat de Leidse IJshal een kweekvijver is voor veel schaatstalent mag langzamerhand wel als bekend worden verondersteld. Afgelopen weekeinde grepen IJVL-er Kjeld Nuis en Kai Verbij grepen goud en zilver op de 1000 meter bij de finale van de Wereldbekerwedstrijden in Minsk.

In de schaduw van deze matadoren reed onze eigen Tijmen Snel op de Jaap Edenbaan in Amsterdam een stokoud baanrecord uit de boeken. Tijdens de Ard en Keessiebokaal wist dit IJVL-talent op vaste schaatsen van Ard Schenk op de 1500 meter te verbeteren van 2.04.4 naar 2.03.97.

Nu waren Ard Schenk en Kees Verkerk jeugdidolen van me. Hun jarenlange tweestrijd zorgde voor de doorbraak van het Nederlandse schaatsen na decennialange dominantie van Scandinavische schaatsers.

Gehuld in kleding zoals deze in de jaren '60 door schaatsers werd gedragen, dus met een wollen trui aan en met een muts op, werd er in Amsterdam gestreden voor winst op de schaatsmijl. Bij de vrouwen was Roza Blokker sneller dan het baanrecord van Stien Kaiser, bij de mannen was Tijmen Snel de enige die onder de oude toptijd van Ard Schenk dook.

Als schaatstrainer doet mij dat deugd. In de Leidse IJshal was ik de eerste trainer van Tijmen Snel. Ik volg zijn verrichtingen dan ook met meer belangstelling dan die van andere schaatsers. Tijmen heeft toch een streepje voor bij mij!

Eregalerij

Zoals bekend is dit weekeinde in het Olympisch Stadion in Amsterdam het wereldkampioenschap allround. Op de sintelbaan is een 400-meterbaan aangelegd, die getooid is met de naam "De Coolste baan van Nederland".

Een allroundtoernooi wordt nog maar hoogst zelden in de open lucht gehouden. Wat dat aangaat is het een unieke schaatswedstrijd. Dat Amsterdam dit toernooi toegewezen heeft gekregen heeft te maken met het allereerste wereldkampioenschap, dat in 1893 op het huidige Museumplein werd gewonnen door Jaap Eden, naar wie de kunstijsbaan in Amsterdam is genoemd.

Ter gelegenheid van 125 jaar wereldkampioenschappen schaatsen waren alle nog levende wereldkampioenen allround uitgenodigd. Dit leverde in een prachtig plaatje op met het beroemdste schilderij van Nederland, "De Nachtwacht" van Leidenaar Rembrandt van Rijn, op de achtergrond.

Dit is met recht een eregalerij te noemen, zoals die in 2011 op Flevonice te bewonderen was met een hele serie winnaars van de Elfstedentocht.